Αν καμιά φορά σού τύχει και βρεθείς στην πολιτεία των μεταλλείων, σ’ όποια και να ’ναι μεριά στην πολιτεία των μεταλλείων, κοίταξε τα αλλόκοτα μηχανήµατα µε τα πολλά λουριά και µε τα λογής λογής σκαρφίσµατα του νου του ανθρώπου, όμως κοίταξε και τους ίδιους τους ανθρώπους. Κοίταξε τα παιδιά. Από καιρό σε καιρό ερχότανε κανένας μορφοντυµένος ταξιδιώτης να επισκεφτεί τις εργασίες, βαστούσε τη φωτογραφική του μηχανή και το μπαστούνι του, και κούναγε το κεφάλι του πως είχε καταλάβει τούτο ή εκείνο που του εξηγούσε ο εργοδηγός. Εμάς µας χαιρετούσε χαμογελώντας μια καταδεχτικά κι ως εκεί – δε µας πολυκοίταζε, δε στεκότανε σαστισμένος να µας κοιτάξει. Θαν το ’βρισκε βέβαια φυσικό που ήµασταν κειδά. Όμως, αν τύχει και βρεθείς καμιά φορά στην πολιτεία των μεταλλείων, κοίταξε που σου λέω, και τότε ίσως πεις και συ αποµέσα σου πως έχω δίκιο αν παραπονιέμαι· κι αν σε ζηλεύω εσένα, που σε πιστεύω τυχερό στη ζωή. Βάλε όμως τα µάτια της καρδιάς σου και κοίταξε.

«Το βιβλίο του κ. Δασκαλάκη είναι μια όαση, το ξαναλέµε. Μα και κάτι παραπάνω: Είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία της νεότερης πεζογραφίας µας».

^{Άγγελος Τερζάκης}

Οι Ξεριζωμένοι, η διήγηση ενού χωριάτη, ένα κοινωνικό μυθιστόρημα που γράφτηκε το 1925 και δημοσιεύτηκε το 1930, αποτελεί το μοναδικό (εξ όσων γνωρίζουμε) εκτενές πρωτότυπο λογοτεχνικό έργο του συγγραφέα, χρονικογράφου και μεταφραστή Βάσου Δασκαλάκη.

Αντλώντας στοιχεία από τα οδυνηρά παιδικά βιώματά του, ο συγγραφέας αφηγείται τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή του με διεισδυτικότητα, νοσταλγία, νηφαλιότητα και μια γλώσσα ζηλευτή για τη ζωντάνια και τον πλούτο της. Ήρωας του βιβλίου ένα ώριμο παιδί που παρότι έχει χάσει τη μητέρα του και μεγαλώνει φτωχικά με τον πατέρα και τη μητριά του, δεν στερείται την αγάπη και την ανεμελιά της ηλικίας του. Λίγο πριν το γυμνάσιο όμως χάνει τον πατέρα του και οι συγγενείς του τον στέλνουν να ζήσει σε κάποια θεία του στη νεοσύστατη βιομηχανική πόλη του Λαυρίου. Εκεί τον αναγκάζουν να εργαστεί στα χυτήρια ως βοηθός και βιώνει τις κακουχίες, τις απάνθρωπες συνθήκες, την εκμετάλλευση, τη ρουφιανιά αλλά και την αλληλεγγύη και την ανθρωπιά. Το αδιέξοδο του νεαρού ήρωα και η υποδούλωση σε αυτόν τον άκαρδο εργασιακό τόπο που καταπίνει τη ζωή των ανθρώπων του (οι περισσότεροι κάποια στιγμή θα νοσήσουν από την εισπνοή των φαρμακερών καπνών) περιγράφονται με δραματικό τρόπο, χωρίς όμως να λείπουν οι στιγμές χαράς και περηφάνειας, όπως τότε που το παιδί καταφέρνει και φτιάχνει τα πρώτα του αντικείμενα στο χυτήριο.

Το μυθιστόρημα του Βασίλη Δασκαλάκη αποτελεί μια σπάνια αποτύπωση της μικροκοινωνίας των μεταλλείων του Λαυρίου, του βίαιου ξεριζωμού από μια άγρια αλλά στοργική πατρίδα, και του αγώνα να επιβιώσει και να διατηρήσει κανείς ζωντανή την ελπίδα για το αύριο. Και παράλληλα, μια διαρκής υπενθύμιση, ένα διαρκές βλέμμα στραμμένο στη ζωή των μη προνομιούχων και των ανθρώπων που βρίσκονται στο περιθώριο.

(Από την παρουσίαση της έκδοσης)